CZYNNIKI POZAINTELEKTUALNE W PROCESIE POZNAWCZYM

Motywacja i postawy. Czynniki psychologiczne na równi z czynnikami fizjologicznymi przyczyniają się do zmian w zdolnościach umysłowych. U niektórych ludzi starszych pogorszenie działania wynika z częściowo zanikających zainteresowań i motywacji. Jednakże, jeśli uda się im już na wstępie przezwyciężyć opory płynące z braku pewności siebie, ludzie starsi bardzo żywo interesują się swą pracą i wytrwale dążą do jak najlepszego jej wykonania. Opory i brak pewności siebie pojawiają się zresztą także u ludzi młodszych. Pomimo jednak dobrych chęci i starań, ludzie starsi zwykle wykonują zadania gorzej niż młodsi. Powodem obniżenia się poziomu pracy niektórych ludzi starszych są komplikacje emocjonalne i brak wiary w siebie. Systematyczne badania nie wykazują w pełni tych zjawisk i pomijają najjaskrawsze przejawy, prowadzone są bowiem wśród ludzi zgłaszających się dobrowolnie do badań. Ogólny negatywny wpływ wieku na inteligencję nie jest przez to całkowicie ujawniony.

Nastauńenie psychiczne Ogólne postawy emocjonalne, takie jak opór i niechęć, trzeba odróżnić od postaw wobec konkretnego, wykonywanego zadania. Postawa wobec zadania ma charakter okresowego „nastawienia psychicznego”, z jakim człowiek podchodzi do problemu, uważając na przykład, że rozwiązanie go wymaga pomysłowości bądź też że może być on rozwiązany za pomocą znanych metod. Gdy młody człowiek ocenia logiczną słuszność argumentu, skłonny jest zwykle do rozpatrywania jego struktury formalnej nie dbając o treść. Starsi ludzie przeciwnie, starają się porównać treści argumentów ze swoją wiedzą i osobistym doświadczeniem. Przy sortowaniu przedmiotów według ustalonych kryteriów ludzie młodsi klasyfikują je według ogólnych abstrakcyjnych cech (np. kształtu, koloru, rodzaju materiału, z którego są wykonane), natomiast ludzie starsi są bardziej skłonni do klasyfikacji według zastosowań praktycznych, łącząc np. ołówek i gumkę, ponieważ używa się ich razem. Takie postawy u osób młodszych korelują z inteligencją, a brak ich u ludzi starszych wskazuje na negatywny wpływ wieku na zdolności umysłowe (por. także rozdz. IX, s. 246). Dla osoby starszej trudniejsze jest nie tylko rozwiązanie problemu, ale również jego zrozumienie. Gdy człowiek nie zrozumie problemu, nie ma szans na jego rozwiązanie. Psychologowie stosują szeroko eksperymenty dla badania postaw wobec zadania i wpływu udzielanych instrukcji na zachowanie się badanych w czasie rozwiązywania problemu, rzadko jednak takie eksperymenty dotyczą wpływu procesu starzenia się na te postawy (20).

Rozwój inteligencji. Możliwości rozwoju intelektualnego są określone cechami dziedzicznymi, uzyskanymi w wyniku złożonego wpływu wielu genów, ale faktyczna inteligencja zależy w znacznym stopniu od wpływu środowiska. Uszkodzenia mózgu w okresie dzieciństwa poważnie opóźniają rozwój intelektualny dziecka i utrudniają osiągnięcie oczekiwanego poziomu umysłowego. Słabe zdrowie, kalectwo, niezadowalające stosunki społeczne, ograniczone wykształcenie oraz brak bodźców środowiskowych mogą także w różny sposób hamować pełny rozwój wrodzonych możliwości intelektualnych dziecka. Nie mamy jednak pewności, jaki jest wpływ tych czynników na rzeczywistą (dającą się mierzyć) inteligencję człowieka dorosłego. Mogą one obniżać osiągany poziom inteligencji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *