HIPOTEZA RELATYWIZMU JĘZYKOWEGO

Język – oprócz umożliwiania ludziom komunikacji – spełnia wiele innych funkcji. Uczeni utrzymują, że natura języka określa sposób, w jaki postrzegamy świat. Pogląd ten – nazywany hipotezą relatywizmu językowego – został sformułowany przez dwóch antropologów, Edwarda Sapira (1929) i Benjamina Lee Whorfa (1956). Naukowcy ci twierdzą, że język danego społeczeństwa kieruje uwagę jego członków ku niektórym aspektom świata, pomijając inne. Klasyczną ilustracją tego zjawiska jest pojmowanie śniegu: w języku angielskim istnieje tylko jedno słowo na oznaczenie „śniegu”, natomiast w języku ludu Inuit nie ma terminu ogólnego na oznaczenie tej specyficznej formy opadów atmosferycznych. Ponieważ rozróżnianie rodzajów śniegu spełnia ważną funkcję w życiu codziennym Inuitów, w ich języku są różne słowa opisujące różne rodzaje śniegu (np. śnieg puchaty, śnieg spadający z nieba, śnieg wilgotny, wirujący). Użyteczność rozróżniania wielu rodzajów śniegu doprowadziła więc do stworzenia nazw je określających i włączenia ich do języka ludu Inuitów.

Czytaj dalej HIPOTEZA RELATYWIZMU JĘZYKOWEGO

Przebiegi i serie w psychologii

Podstawowymi danymi psychologa są przebiegi (proceedings), to jest interakcje podmiot – przedmiot lub podmiot – podmiot o czasie trwania wystarczającym do tego, by zawrzeć w sobie istotne elementy danej sekwencji zachowania. Według słów Murraya: …przebiegi są tym, co obserwujemy, co próbujemy przedstawić za pomocą modeli i wyjaśniać, tym, co staramy się przewidywać: są faktami, przez porównanie z którymi sprawdzamy adekwatność naszych sformułowań (Murray, 1951b, s. 269-279).

Czytaj dalej Przebiegi i serie w psychologii

Czego uczniowie mają się nauczyć?

W rozdziale piątym próbowaliśmy znaleźć praktyczną odpowiedź na ważne pytanie: „Jak mogę ułatwić uczniom uczenie się?” Żeby móc na nie odpowiedzieć, trzeba było zacząć od innego pytania, a mianowicie: „Czego moi uczniowie mają się nauczyć?” Odpowiedź na to pytanie wymagała z kolei analizy zagadnień związanych z najogólniejszym celem kształcenia – zmianą zachowania ludzkiego.

Czytaj dalej Czego uczniowie mają się nauczyć?

WSPÓŁCZESNE ZASTOSOWANIE TEORII PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO

Wielu badaczy w zakresie nauk społecznych kwestionuje przydatność teorii przejścia demograficznego jako modelu dającego się zastosować do wszystkich społeczeństw przechodzących uprzemysłowienie. W krajach rozwijających się na ogół obniżył się wskaźnik umieralności, ale liczba urodzeń utrzymała się na wysokim poziomie. Kraje te znalazły się więc w okresie przejściowego przyrostu ludności, który jest jednym z etapów przejścia demograficznego. Nie jest jednak pewne, czy takie same warunki, jakie panowały w Europie i Stanach Zjednoczonych w XVIII i XIX w. i doprowadziły te społeczeństwa do trzeciego etapu, istnieją również obecnie w społeczeństwach przechodzących modernizację. Piarmidy populacji tych społeczeństw znacznie się różnią, mają o wiele większą proporcję dzieci, co powoduje odmienną strukturę produkcji i dystrybucji. Co więcej, akumulacja kapitału w tych krajach rzadko jest wykorzystywana do celów ekspansji gospodarczej czy poprawy warunków materialnych, a częściej do zaspokojenia podstawowych potrzeb nieustannie i szybko rosnących populacji. W niektórych rejonach świata nie jest nawet jasne, czy są one na drugim etapie przejścia demograficznego, który łączy się ze zmniejszeniem umieralności.

Czytaj dalej WSPÓŁCZESNE ZASTOSOWANIE TEORII PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO

CZYNNIKI POZAINTELEKTUALNE W PROCESIE POZNAWCZYM

Motywacja i postawy. Czynniki psychologiczne na równi z czynnikami fizjologicznymi przyczyniają się do zmian w zdolnościach umysłowych. U niektórych ludzi starszych pogorszenie działania wynika z częściowo zanikających zainteresowań i motywacji. Jednakże, jeśli uda się im już na wstępie przezwyciężyć opory płynące z braku pewności siebie, ludzie starsi bardzo żywo interesują się swą pracą i wytrwale dążą do jak najlepszego jej wykonania. Opory i brak pewności siebie pojawiają się zresztą także u ludzi młodszych. Pomimo jednak dobrych chęci i starań, ludzie starsi zwykle wykonują zadania gorzej niż młodsi. Powodem obniżenia się poziomu pracy niektórych ludzi starszych są komplikacje emocjonalne i brak wiary w siebie. Systematyczne badania nie wykazują w pełni tych zjawisk i pomijają najjaskrawsze przejawy, prowadzone są bowiem wśród ludzi zgłaszających się dobrowolnie do badań. Ogólny negatywny wpływ wieku na inteligencję nie jest przez to całkowicie ujawniony.

Czytaj dalej CZYNNIKI POZAINTELEKTUALNE W PROCESIE POZNAWCZYM

Rozróżnienie nieprawidłowości toku i treści myślenia

W stosunku do „łagodnej paralogii” naSuwa się jeszcze jedna uwaga. Dotyczy ona nazwy jaką posłużył się Glasner. Paralogizm (lub paralogia jak woli Glasner) oznacza bowiem bądź (1) rozumowanie nieprawidłowe logicznie, bądź (2) rozumowanie nieprawidłowe logicznie, w którym błąd został popełniony nieświadomie. Od tak pojmowanego parąlogizmu odróżnia się sof izm at, w przypadku którego błąd zostaje popełniony świadomie, aby nadać pozory prawdziwości fałszywemu twierdzeniu (por. M. Po- letyło, 1970, s. 198 i 269). Postaci myślenia, które omawia Glasner, są wyrazem rozumowania nieprawidłowego, ale zarówno – na co zdają się wskazywać przytoczone przykłady – w znaczeniu paralogizmu, jak i sofizmatu. Ponadto, jeżeli nawet posłużyć się słowem paralogizm w pierwszym, ogólnym znaczeniu, to budzi się kolejne zastrzeżenie.

Czytaj dalej Rozróżnienie nieprawidłowości toku i treści myślenia

Program „Przyjaciół Rodziny”

Program „Przyjaciół Rodziny” został stworzony przez National Councel on the Aging i ma na celu asystowanie i wspieranie rodzin z chorymi dziećmi mieszkającymi w domu (Kuehne 1989 s. 237 i nn.). Asystencja jest zapewniana przez starszych wolontariuszy, którzy są szkoleni w medycznym i psychospołecznym aspekcie choroby. Wolontariusze (w wieku 55 i więcej lat) odwiedzają rodziny w domu co najmniej raz w tygodniu. Wizyty obejmują zabawę i działania edukacyjne z chorymi dziećmi i rodzeństwem, a także rozmowy wspierające. Daje to możliwość krótkiego odpoczynku rodzicom. Takie rodzinnocentryczne i wspólnotowe modele opieki medycznej są w dużej mierze oparte na dobrze udokumentowanym związku pomiędzy systemem rodzinnym i chorobą: zarówno choroba wpływa na system rodzinny, jak i system rodzinny wpływa na chorobę. Stąd wsparcie, jakie daje się rodzinie, wpływa także na jej chorego członka, ponieważ zmiany w sytuacji rodzinnej mogą zmienić ustosunkowanie się chorego do choroby. Kontekst socjalny, w którym żyją chore dzieci i ich rodziny, jest najszerszym czynnikiem wpływającym na rozwój i dostosowanie tej grupy.

Czytaj dalej Program „Przyjaciół Rodziny”

Ogólna charakterystyka myślenia dziecka

Myślenie jako rodzaj najwyżej zorganizowanej i złożonej czynności poznawczej osiągnęło u dziecka w końcu okresu przedszkolnego znaczny poziom rozwoju (por. rozdział VIII). Zmniejszyła się zależność myślenia od bezpośredniej sytuacji, a rozwinęła się postać myślenia oglądowo-obrazo- wego, opartego na wyobrażeniach. Dzięki włączeniu się mowy do procesów poznawczych i w wyniku rozwoju jej funkcji regulacyjnej, dziecko zaczęło wyraźnie rozwijać wewnętrzny plan działania. Szereg czynności pierwotnie- zewnętrznych przekształciło się w procesy wewnętrzne – dokonała się ich interioryżacja. Mimo jednak, iż myślenie dziecka przedszkolnego przesunęło się w znacznym stopniu od manipulacji i operowania obrazami przedmiotów do płaszczyzny słownej, to jednak dziecko w tym wieku nie mogło jeszcze oderwać się od konkretnych treści wyo- brażeniowo-przedmiotowych i posługiwać się w większym zakresie pojęciami i symbolami. Myślenie słowno-logiczne występowało w tym okresie zaledwie w zaczątkowej postaci, a ponadto nosiło ono dalej charakter synpraktyczny, pozostając w ścisłym związku z konkretnym celem i praktycznym zadaniem, którego rozwiązaniu służyło. Przejście dziecka na wyższy etap w myśleniu, jakościowy skok rozwojowy w zakresie tych zjawisk, dokonuje się w młodszym wieku szkolnym. W tym okresie, głównie pod wpływem nowych zadań natury poznawczej, jakie stawiają . przed dzieckiem w systematycznej i codziennej z nim pracy szkoła i nauczyciel, przeobrażeniu ulegają wszystkie procesy poznawcze (jak to scharakteryzowaliśmy powyżej), a w szczególności oparte na nich i ściśle z nimi związane myślenie.

Czytaj dalej Ogólna charakterystyka myślenia dziecka

Zdolności i uzdolnienia – dalszy opis

Jednym z naczelnych zadań psychologii radzieckiej jest obecnie podjęcie poważnych, opartych na faktach, badań poszczególnych rodzajów uzdolnień. Jednak w interesie takich badań przede wszystkim jest niezbędne opracowanie pewnych teoretycznych zagadnień. Nie należy przy tym pretendować do tworzenia teorii, a stawiać jedynie następujące cele: 1) wyjaśnienie, przynajmniej w iormie przybliżonej, treści tych podstawowych pojęć, którymi powinna operować nauka o uzdolnieniach, 2) usunięcie pewnych błędnych punktów widzenia, odnośnie do tych pojęć, punktów widzenia, które wskutek ich rozpowszechnienia i przyjęcia mogłyby wpłynąć na przebieg badania.

Czytaj dalej Zdolności i uzdolnienia – dalszy opis