WSPÓŁCZESNE ZASTOSOWANIE TEORII PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO

Wielu badaczy w zakresie nauk społecznych kwestionuje przydatność teorii przejścia demograficznego jako modelu dającego się zastosować do wszystkich społeczeństw przechodzących uprzemysłowienie. W krajach rozwijających się na ogół obniżył się wskaźnik umieralności, ale liczba urodzeń utrzymała się na wysokim poziomie. Kraje te znalazły się więc w okresie przejściowego przyrostu ludności, który jest jednym z etapów przejścia demograficznego. Nie jest jednak pewne, czy takie same warunki, jakie panowały w Europie i Stanach Zjednoczonych w XVIII i XIX w. i doprowadziły te społeczeństwa do trzeciego etapu, istnieją również obecnie w społeczeństwach przechodzących modernizację. Piarmidy populacji tych społeczeństw znacznie się różnią, mają o wiele większą proporcję dzieci, co powoduje odmienną strukturę produkcji i dystrybucji. Co więcej, akumulacja kapitału w tych krajach rzadko jest wykorzystywana do celów ekspansji gospodarczej czy poprawy warunków materialnych, a częściej do zaspokojenia podstawowych potrzeb nieustannie i szybko rosnących populacji. W niektórych rejonach świata nie jest nawet jasne, czy są one na drugim etapie przejścia demograficznego, który łączy się ze zmniejszeniem umieralności.

Krótko mówiąc, wielu badaczy kwestionuje automatyczne stosowanie teorii przejścia demograficznego do wyjaśniania procesów dokonujących się w krajach rozwijających się. Należy również brać pod uwagę istotne różnice między tymi krajami. Wyzysk krajów rozwijających się, opisany przez Wallersteina (patrz rozdz. 17 i 23), sugeruje, że współczesne siły ekonomiczne różnią się od tych, które doprowadziły do rewolucji przemysłowej i przejścia demograficznego w Europie i Stanach Zjednoczonych. W konsekwencji, teza, iż proces ten jest automatyczny i pozostaje tylko kwestią czasu, nie jest dla badaczy tego zagadnienia ani oczywista, ani powszechnie akceptowana.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *